กลุ่มผ้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาติบ้านหนองเงือก

บ้านหนองเงือก อำเภอป่าซาง จังหวัดลำพูน เป็นชุมชนชาวยองที่อพยพมาจากแคว้นสิบสองปันนาในช่วง พ.ศ. 2348–2356 สมัยพระเจ้ากาวิละ เริ่มแรกมีเพียง 5 ครอบครัวมาตั้งบ้านเรือนใกล้หนองน้ำ ซึ่งมีเรื่องเล่าว่าพญานาค (เงือก) เคยปรากฏตัว จึงตั้งชื่อหมู่บ้านว่า “หนองเงือก” งานหัตถกรรมทอผ้าเริ่มพร้อมการตั้งถิ่นฐานแต่แรกคือ ผู้ชายปลูกฝ้าย ผู้หญิงทอผ้าด้วยกี่แบบโบราณทอเป็นเสื้อผ้า ผ้าห่ม ผ้าเช็ดตัว และตุง ซึ่งสะท้อนความเชื่อ วัฒนธรรม และคติทางล้านนา ชาวยองเชื่อว่าการทอตุงถวายวัดจะช่วยนำดวงวิญญาณขึ้นสวรรค์ ลวดลายดั้งเดิม ได้แก่ ลายสองตะกอ ลายเกล็ดเต่าโบราณ ลายดี และลายดอกแก้ว ต่อมาใน พ.ศ. 2500 ป่าซางมีชื่อเสียงโด่งดังด้านผ้าทอ เนื่องจากเป็นเส้นทางไปเชียงใหม่ ทำให้มีโรงงานผ้าเกิดขึ้นมาก งานฝ้ายทอบ้านหนองเงือกจึงเติบโต หญิงสาวในหมู่บ้านทอผ้าส่งป่าซางด้วยกี่มือใต้ถุนบ้าน ลวดลายยังคงอัตลักษณ์ชาวยอง ทำให้ผ้าฝ้ายมีมิติและความงดงามโดดเด่น

ปัจจุบันบ้านหนองเงือกเป็นหนึ่งในแกนนำเครือข่ายผ้าทอของจังหวัดลำพูน (ร่วมกับบ้านดอนหลวง) ผ้าฝ้ายทอมือของหมู่บ้านยังคงรักษาเอกลักษณ์ดั้งเดิม พร้อมทั้งพัฒนาลวดลายให้ร่วมสมัยส่งผลให้ผ้าฝ้ายทอบ้านหนองเงือกมีความหลากหลายร่วมสมัย และยังคงความงดงามตามภูมิปัญญายาวนานหลายร้อยปี